فرهنگ شهرسازی و راه و ترابری در یک هزار سال پیش خاور میانه!

فرصتی پیش آمد مجدداً سفرنامه ناصر خسرو را خواندم. مطالب خواندی زیاد داشت اما من برای طولانی  نشدن متن تنها برخی از آنها را انتخاب کردم .

 

منطقه دیاربکر:

در پيش شهر، مقداري راه چوبي به زمين فرو برده بودند تا مردم روز برف و دمه بر هنجار آن چوب بروند(علائم راهداری)

شهر ميافارقين در ديار بكر فعلي:

دو جوي آب بزرگ مي­گردد در همه خانه ها، يكي ظاهر، استعمال را( قابل رويت و جهت استفاده)، و ديگري تحت الارض پنهان كه ثفل (فضولات انسانی) مي­برد و چاهها پاك مي­گرداند.

شهر طرابلس در لبنان:

شهر را چنان ساخنه اند كه سه جانب او با آب درياست، همه چهار پنج طبقه،شش طبقه نيز هست.

و باجگاهي( گمرك) است آنجا، كه كشتيها كه از اطراف روم و فرنگ و اندلس و مغرب بيايند عشر به سلطان دهند.

شهر صور در لبنان:

باره شهرستان صد گز بيش بر زمين خشك نبود، باقي اندر آب دريا بود. و باره اي سنگين تراشيده و درزهاي آن را به قير گرفته تا آب دريا درنيايد.

شهر بندري عكا در فلسطين:

زنجيرها از اين ديوار بهدان ديوار كشيده­اند كه چون خواهنند كشتي در مينا آيد زنجيرها سست كنند تا به زير آب فرو روند و كشتي بر سر آن زنجير از آب بگذرد و باز زنجيرها بكشند تا كس بيگانه قصد آن كشتيها نتواند كرد.

درياچه طبريه در فلسطين:

آب دريا خوش و با مزه است و همه آبهاي گرمابه هاي شهر و فضله آبها بدان دريا مي­رود و مردم شهر همه آب از اين دريا خورنند.و شنيدم كه وقتي اميري بدين شهر آمده بود فرمود كه راه آن پليديها و آبهاي پليد از آن دريا بازبندند آب دريا گنده شد، چنانكه نمي شايست خوردن، باز فرمود تا همه راه آبهاي چركين كه بود بگشودند، باز آب دريا خوش شد!

در مسير بيت المقدس:

راه با كنار دريا افتاد و آنجا استخوان حيوانات بحري بسيار ديديم كه در ميان خاك وگل معجون شده بود و همچون سنگ شده(فسيل)

بيت المقدس:

بيت المقدس را بيمارسيتاني نيك است و وقف بسيار دارد و خلق بسيار را دارد و شربت دهند و طبيبان باشند كه از وقف مرسوم ستانند.

بيت المقدس:

زمين مسجد فرش سنگ است و درزها به ارزيز (قلع) گرفته. ناودانها از ارزيز ساخته ان كه آب بدان فرو آيد و حوضهاي سنگين در زير ناودانها نهاده، سوراخي در زير آن، كه آب از آن سوراخ به مجري رود و به حوض رسد، ملوث نشده

كليساي بيت المقدس:

اين كليسا جايي وسيع است چنانكه هشت هزار آدمي را در آن جاي باشد، صورت انبيا بر آنجا كنده و به اندازه هر صورتي آبگينه اي رقيق ساخته و بر صورتها نهده، عظيم شفاف، و آنرا جهت گرد و غبار كرده اند تا بر صورت ننشينند.

 

اطلاعات جغرافیایی:

اندلس ولايتي است بزرگ و كوهستان ات، برف بارد و يخ ببندد و مردمانش سفيد پوست و سرخ موي باشند و بيشتر گربه چشم (چشم زاغ )باشند همچون صقلابيان (اسلاوها)

شاخي از آن دريا به تاريكي در شده است، چنانكه گويند سر ان شاخ هميشه فسرده(يخبندان) باشد از آن سبب كه آفتاب آنجا نمي رسد(توصیف قطب شمال)

يكي از آن جزاير كه در ان درياست سقليه (سيسيل) است كه سلطان مصر راست.(متعلق به مصر است)

و اگر از مصر به جانب جنوب بروند و از ولايت نوبه (سودان) بگذرند، به ولايت مصامده (كنيا و تانزانيا) رسند و آن زميني است علفخوار عظيم و چهارپاي بسيار، و مردم سياه پوست درشت استخوان غليظ باشند و قوي تركيب

ايشان را مصامده گويند.

بجاويان مردماني ­اند كه هيچ دين وكيش ندارند و در آن بيابان باشند. مردمي بد نباشند و دزدي و غارت نكنند، به چهارپاي خود مشغول باشند و مسلمانان و غيره كودكان ايشان بدزدند و به شهرهاي اسلام برندو بفروشند.

 

قاهره:

در قاهره بيشتر عمارات پنج اشكوب و شش اشكوب باشد....و بر سر بامها هم درخت نشانده باشند و تفرجگاه ها ساخته. و آن سراها چنان بود، از پاكيزگي و لطافت كه گويي از جواهر ساخته­اند نه از گچ و آجرو سنگ.  در قاهره عمارت هيچ آفريده بر ديوار غيري نباشد. و هركه خواهد خانه خود باز تواند شكافت و هيچ مضرتي بر ديگري نرسد. شخصي بر بام هفت طبقه باغچه اي كرده بود و گوساله اي آنجا برده و پرورده تا بزرگ شده بود و آنجا دولابي ساخته كه اين گاو ميگردانيد و آب از چاه بر ميكشيدو بر آن بام درختهاي نارنجو موز و غيره كشته.

 

شهر بصره:

و حال بازار آنجا چنان بود كه آن كس را كه چيزي بودي به صراف دادي و از صراف خط بستدي و هرچه بايستي بخريدي ،بهاي آن بر صراف حواله كردي(از خدمات  بانكي آن زمان!)

اصفهان:

و چون سلطان آن شهر بگرفته بود فرموده بود كه سه سال از مردم هيچ نخواهند.

و ميگفتند اگر گندم و جو و ديگرحبوب بيست سال بنهند تباه نشودو بعضي ميگفتند پيش از اينكه بارو نبود هواي شهر(اصفهان) خوشتر از اين بود.

 

پس از خروج از عبادان(آبادان):

چهار چوب است عظيم كه مربع قاعده آن فراخ باشد و سر آن تنگ و علو آن از روي آب چهل گز(ذرع) باشد. و غرض از آنكه در آن حدود خاكي گيرنده است و دريا تنك، چنانكه كشتي بزرگ به آنجا رسد بر زمين نشيند( به گل مي نشيند) و به شب آنجا چراغ سوزند در آبگينه، چنانكه باد بر آن نتواند زد. (فانوس دريايي)

يكي از چاهها قنات مسير تون(فردوس) به گناباد:

هفتصد گز (ذرع) رسن فرو رفت تا آن مرد به بن چاه رسيد....او گفت آبي عظيم در اين كاريز روان است.

چرا آنها نیرومند هستند و ما مسلمانان ضعیف؟

Why are they powerful?   why are Muslims powerless?

Here's another reason. We have lost the capacity to produce knowledge.

 o  In the entire Muslim World (57 Muslim Countries) there are only 500 universities.

 o  In USA alone, 5,758 universities

 o  In India alone, 8,407 universities

 o  Not one university in the entire Islamic World features in the Top      500 Ranking Universities of the World

 o  Literacy in the Christian World  90%

 o  Literacy in the Muslim World     40%

 o  15 Christian majority-countries, literacy rate 100%

 o  Muslim majority - countries ,       None

 o  98% in Christian countries completed primary

 o  Only 50% in Muslim countries completed primary.

 o  40% in Christian countries attended university

 o  In Muslim countries a dismal 2% attended.

 o  Muslim majority countries have 230 scientists per one million Muslims

 o  The USA has 5000 per million

 o  The Christian world 1000 technicians per million.

 o  Entire Arab World only 50 technicians per million.

 o  Muslim World spends on research/development t 0.2% of GDP

 o  Christian World spends 5 % of GDP

 

 Conclusion.

 o  The Muslim World lacks the capacity to produce knowledge.

 Another way of testing the degree of knowledge is the degree of diffusing knowledge.

 o   Pakistan 23 daily newspapers per 1000 citizens

 o   Singapore 460 per 1000 citizens.

 o  In UK book titles per million is 2000

 o  In Egypt book titles per million is only 17

 

 Conclusion.

 o  Muslim World is failing to diffuse knowledge

 Applying Knowledge is another such test.

 o  Exports of high tech products from   Pakistan is 0.9% of its exports.

 o  In Saudi Arabia is 0.2%

 o   Kuwait , Morocco and Algeria 0.3%

 o   Singapore alone is 68%

 

 Conclusion.

 o  Muslim World is failing to apply knowledge.

 What do you conclude?    no need to tell the figures are speaking themselves very loudly we are unable to listen

Advice:

Please educate yourself and your children. always promote education, don't compromise on it, don't ignore your children's slightest misguidance from education (and please, for God's Sake, don't use your personal contacts or sources to promote your children in their education; if they fail, let them and make them learn to pass; b/c if they can't do it now, they can't ever).

We are World's biggest and strongest nation, all we need is to identify and explore our own selves. Our victory is with our knowledge, our creativity, our literacy...And nothing else.

....Wake up...

Extracts of speech by Hafez A.B Mohamed: Director-General, Al Baraka Bank

متن فوق از طریق ایمیل به من رسید و به اصل سخنرانی دسترسی نداشتم. اما همین مقدار هم کاملا گویاست.